Kansızlık (Anemi): Nedenleri, Belirtileri ve Gastrointestinal İnceleme
Kansızlık (anemi) nedir? Kısa cevap
Anemi (kansızlık), hemoglobin düzeyinin beklenen düzeyin altında olmasıdır. Beklenen değer yaş ve cinsiyet gibi özelliklere göre değişir. Ancak anemi, farklı nedenler sonucu ortaya çıkan bir bulgudur. Özellikle demir eksikliği anemisinde hekim gizli gastrointestinal kan kaybını veya emilim bozukluğunu araştırır.
Kansızlık belirtileri nelerdir?
- Halsizlik ve çabuk yorulma
- Eforla nefes darlığı
- Çarpıntı
- Baş dönmesi veya baş ağrısı
- Solukluk
- İleri anemide göğüs ağrısı veya bayılma
Belirtilerin şiddeti hemoglobin düzeyine ve aneminin gelişme hızına göre değişir. Ayrıca yaş ve eşlik eden kalp-akciğer hastalıkları da belirtileri etkiler.
Kansızlığın nedenleri nelerdir?
Anemi genel olarak kan kaybı, kırmızı kan hücresi üretiminin azalması veya hücrelerin hızlı yıkılmasıyla gelişir. Sık nedenler arasında demir eksikliği, B12 veya folat eksikliği vardır. Ayrıca kronik hastalıklar, böbrek hastalığı, hemoliz ve kemik iliği hastalıkları da anemiye neden olur.
Demir eksikliği anemisi neden önemlidir?
Demir eksikliği yalnızca yetersiz beslenmeden kaynaklanmaz. Örneğin adet kanaması önemli bir olası nedendir. Ayrıca mide-bağırsak sisteminden kronik kan kaybı, çölyak veya inflamatuvar bağırsak hastalıkları eksikliğe yol açar. Bazı mide hastalıkları da olası nedenler arasındadır. Bu nedenle açıklanamayan demir eksikliği anemisinde yalnızca demir vermek yeterli değildir. Hekim eksikliğin kaynağını da araştırır.
Kansızlıkta hangi testler kullanılır?
Tam kan sayımı hemoglobin, hematokrit ve eritrosit indeksleri hakkında bilgi verir. Ardından hekim klinik duruma göre ek testleri değerlendirir. Ferritin, transferrin satürasyonu, retikülosit, B12 ve folat bu testler arasındadır. Ayrıca böbrek fonksiyonları ve hemoliz testleri önem taşır. Ancak inflamasyonda ferritin normal veya yüksek çıkma olasılığı taşır. Bu nedenle tek başına yorumlamak doğru değildir.
Kansızlıkta endoskopi ve kolonoskopi gerekir mi?
Her anemi hastası otomatik olarak endoskopi veya kolonoskopi gerektirmez. Ancak açıklanamayan demir eksikliği anemisinde hekim riskleri değerlendirir. Öncelikle yaş, cinsiyet, menopoz durumu ve gastrointestinal belirtileri ele alır. Ayrıca aile öyküsünü ve diğer riskleri dikkate alır. Ardından gerektiğinde endoskopi ve/veya kolonoskopi planlar.
Kansızlık kolon kanseri belirtisi olabilir mi?
Açıklanamayan demir eksikliği anemisi, gastrointestinal kan kaybının olası bir bulgusudur. Bu nedenle hekim kolorektal kanseri de araştırır. Ancak demir eksikliği anemisi kanser anlamına gelmez. Daha sık rastlanan çok sayıda iyi huylu neden de vardır.
B12 eksikliği anemi yapar mı?
Evet. B12 vitamini eksikliği, makrositik anemi ve nörolojik bulgu riski taşır. Pernisiyöz anemi, otoimmün gastrit ve terminal ileum hastalıkları B12 emilimini etkiler. Ayrıca bazı gastrointestinal cerrahiler de emilimi etkiler.
Kansızlık tedavisinde hangi seçenekler vardır?
Hekim tedaviyi aneminin nedenine göre planlar. Demir eksikliğinde oral, gerektiğinde ise intravenöz demir kullanır. B12 veya folat eksikliğinde eksik vitamini yerine koyar. Ayrıca gastrointestinal kanama veya emilim bozukluğunda altta yatan hastalığı tedavi eder. Ancak rastgele demir veya vitamin kullanmak tanıyı geciktirme riski taşır.
Ne zaman hızlı değerlendirme gerekir?
Kanlı kusma, siyah dışkı veya fazla miktarda rektal kanama ciddi bir durumu düşündürür. Ayrıca bayılma, göğüs ağrısı, istirahatte nefes darlığı veya hızla gelişen belirgin halsizlik önemlidir. Bu bulgular ciddi anemi ya da aktif kanamayı düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir.
Ankara'da kansızlık ve gastrointestinal nedenlerin değerlendirilmesi
Doç. Dr. Muharrem Taşkoparan, Ankara’daki gastroenteroloji muayenehanesinde gastrointestinal kaynak şüphesi taşıyan anemileri değerlendirir. Özellikle demir eksikliğinde laboratuvar sonuçlarını, ilaçları, kanama belirtilerini ve önceki tetkikleri ele alır. Ardından gerektiğinde endoskopi ve kolonoskopi planlar. Böylece altta yatan nedeni araştırır.
