Çölyak hastalığı nedir? Kısa cevap
Çölyak hastalığı, genetik yatkınlığı olan kişilerde gluten tüketiminin tetiklediği kronik otoimmün hastalıktır. Gluten, buğday, arpa ve çavdarda bulunan proteinleri anlatır. Hastalık ince bağırsak mukozasında hasar ve besin emiliminde bozulma riski taşır. Ancak bazı kişiler hiç gastrointestinal belirti yaşamaz.
Çölyak hastalığının belirtileri nelerdir?
- Kronik veya tekrarlayan ishal
- Karında şişkinlik, gaz ve ağrı
- Kabızlık
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Demir eksikliği veya anemi
- Halsizlik
- Kemik mineral yoğunluğunda azalma
- Dermatitis herpetiformis
Çölyak yalnızca bağırsak belirtileriyle seyretmez. Örneğin bazı hastalarda ilk bulgu demir eksikliğidir.
Kimler çölyak değerlendirmesi gerektirir?
Kronik ishal, malabsorpsiyon bulguları veya açıklanamayan demir eksikliği çölyak değerlendirmesini gündeme getirir. Ayrıca uyumlu belirtiler veya birinci derece akrabada çölyak öyküsü de önemlidir. Tip 1 diyabet ve otoimmün tiroid hastalıkları gibi durumlarda ise çölyak birlikteliği daha sık ortaya çıkar.
Çölyak kan testi hangi incelemeleri kapsar?
Hekim ilk değerlendirmede sıklıkla tTG-IgA ve total IgA kullanır. IgA eksikliğinde ise IgG temelli testleri değerlendirir. Ancak testlerin doğru yorumu için hasta tanı sürecinde gluten tüketiyor olmalıdır.
Glutensiz diyete testlerden önce başlanmalı mı?
Hayır. Tanı tamamlanmadan glutensiz diyete başlamak antikor düzeylerini düşürme potansiyeli taşır. Ayrıca bağırsak mukozasında iyileşme sağlar. Bu nedenle testlerde yanlış negatif sonuç riski oluşur. Hekim daha önce gluteni kesmiş kişilerde değerlendirmeyi ayrıca planlar.
Endoskopi ve duodenum biyopsisi neden önemlidir?
Yetişkinlerde tanıyı doğrulamak için çoğu durumda duodenumdan birden fazla biyopsi önemlidir. Hekim örnekleri endoskopi sırasında alır. Ardından villöz atrofi, kript hiperplazisi ve intraepitelyal lenfosit artışı gibi bulguları değerlendirir. Ayrıca klinik durumu ve serolojiyi birlikte ele alır.
HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 testi ne işe yarar?
HLA-DQ2/DQ8 genetik testi tek başına çölyak tanısı koydurmaz. Çünkü sağlıklı toplumda da bu genetik özellikler vardır. Buna karşılık uygun testte her ikisinin yokluğu çölyak olasılığını önemli ölçüde azaltır. Özellikle belirsiz tanıda veya önceden başlayan glutensiz diyette test yardımcı bir seçenektir.
Çölyak hastalığının tedavisi nedir?
Temel tedavi, ömür boyu sıkı glutensiz diyettir. Hasta buğday, arpa, çavdar ve bunların gluten içeren türevlerinden kaçınır. Ayrıca çapraz bulaş da önem taşır. Gerektiğinde çölyak konusunda deneyimli diyetisyen desteği dengeli beslenmeye yardımcı bir seçenektir.
Çölyakta yulaf tüketimi uygun mudur?
Saf ve glutenle kontamine olmamış yulafı birçok çölyak hastası tolere eder. Ancak ürün güvenilir biçimde glutensiz olmalıdır. Ayrıca hekim kişinin klinik yanıtını izler. Çünkü bazı hastalar yulafa tolerans göstermez.
Çölyak hastalığında takip neleri kapsar?
Hekim takipte belirtilerin düzelmesini, diyete uyumu ve çölyak serolojisinin seyrini değerlendirir. Ayrıca başlangıçtaki demir, folat, B12 veya diğer beslenme eksikliklerini ele alır. Ardından kemik sağlığını ve aşı gereksinimlerini hastanın özelliklerine göre gözden geçirir.
Glutensiz diyete rağmen yakınmalar neden sürer?
Öncelikle hekim fark edilmeyen gluten maruziyetini araştırır. Ayrıca laktoz intoleransı, IBS, mikroskobik kolit veya pankreas yetersizliği benzer yakınmalara neden olur. Diğer gastrointestinal hastalıklar da olası nedenler arasındadır. Ancak refrakter çölyak hastalığı nadirdir ve tanısı uzman değerlendirmesi gerektirir.
Ankara'da çölyak hastalığı değerlendirmesi
Doç. Dr. Muharrem Taşkoparan, Ankara’daki gastroenteroloji muayenehanesinde çölyak şüphesini değerlendirir. Öncelikle belirtileri ve serolojik testleri ele alır. Ardından gerektiğinde endoskopi ve duodenum biyopsilerini değerlendirir. Tanı kesinleşmeden gereksiz glutensiz diyet başlamaktan kaçınır. Böylece kişiye özel takip planı oluşturur.
