B12 vitamini eksikliği nedir? Kısa cevap
B12 vitamini eksikliği, vücuttaki kobalamin düzeyinin yetersiz olmasıdır. Kan hücreleri ve sinir sistemi bu eksiklikten etkilenme riski taşır. Ayrıca nörolojik belirtiler anemiden önce de başlayabilir. Bu nedenle yalnızca hemoglobin değeri eksikliği dışlamaz.
B12 eksikliği belirtileri nelerdir?
- Halsizlik ve çabuk yorulma
- Dilde ağrı veya yanma
- El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma
- Denge veya yürüme sorunları
- Unutkanlık ve bilişsel yakınmalar
- Anemi gelişmişse nefes darlığı, çarpıntı veya solukluk
Bu belirtiler B12 eksikliğine özgü değildir. Ancak özellikle nörolojik bulgularda değerlendirmeyi geciktirmeyin.
B12 eksikliği neden olur?
Yetersiz B12 alımı olası nedenlerden biridir. Özellikle yeterli takviye almayan veganlar risk taşır. Ayrıca otoimmün gastrit/pernisiyöz anemi, mide veya ince bağırsak cerrahileri ve emilim bozuklukları önemlidir. Terminal ileumu etkileyen Crohn hastalığı da nedenler arasındadır. Metformin ve uzun süreli asit baskılayıcı ilaçlar bazı kişilerde B12 düzeyini etkiler.
Pernisiyöz anemi ve otoimmün gastrit nedir?
Mide, B12’nin normal bağırsak emilimi için önemli intrinsik faktörü üretir. Otoimmün gastritte bağışıklık sistemi paryetal hücrelere veya intrinsik faktöre karşı uygunsuz yanıt geliştirir. Böylece B12 emilimi bozulma riski taşır. Pernisiyöz anemi bu sürecin klinik sonuçlarından biridir.
Hekim B12 eksikliğini nasıl teşhis eder?
Serum B12 temel testlerden biridir. Ancak sınırda sonuçlarda tek başına yeterli değildir. Hekim, klinik duruma göre kan sayımı, periferik yayma ve folatı değerlendirir. Ayrıca bazı hastalarda metilmalonik asit veya homosistein gibi ek testleri seçer. Pernisiyöz anemi şüphesinde intrinsik faktör ve paryetal hücre antikorlarını da araştırır.
B12 eksikliğinde endoskopi gerekir mi?
Her B12 düşüklüğü endoskopi gerektirmez. Ancak nedeni belli olmayan eksiklik veya otoimmün gastrit/pernisiyöz anemi şüphesi önemlidir. Ayrıca demir eksikliği, alarm bulguları veya başka mide hastalığı şüphesinde hekim endoskopi gereksinimini değerlendirir.
B12 eksikliği tedavisinde hangi seçenekler vardır?
Hekim, tedaviyi eksikliğin nedenine, şiddetine ve nörolojik bulgulara göre planlar. Yüksek doz oral B12, birçok hastada etkili bir seçenektir. Ancak belirgin emilim sorunu, ciddi eksiklik veya nörolojik tutulumda kas içi uygulamayı değerlendirir. Doz, sıklık ve süre herkes için aynı değildir.
B12 düzeldikten sonra takip gerekir mi?
Takip, altta yatan nedene göre değişir. Örneğin geçici beslenme yetersizliğini düzeltmek mümkündür. Buna karşılık kalıcı emilim bozukluğu uzun süreli replasman gerektirebilir. Hekim, başarıyı laboratuvar değerinin yanında kan sayımı ve klinik yanıtla birlikte değerlendirir.
Ankara'da açıklanamayan B12 eksikliği değerlendirmesi
Doç. Dr. Muharrem Taşkoparan, tekrarlayan veya nedeni belli olmayan B12 eksikliğinde beslenmeyi ve ilaçları inceler. Ayrıca mide, ince bağırsak hastalıkları ve otoimmün gastrit olasılığını değerlendirir. Ardından gerektiğinde nedene yönelik ek testler veya endoskopi planlar.
