Kronik ishal nedir? Kısa cevap
Dört haftadan uzun süren gevşek veya sulu dışkılama kronik ishaldir. Ancak kronik ishal tek bir hastalık değildir. Örneğin ilaçlar, çölyak hastalığı veya inflamatuvar bağırsak hastalıkları nedenler arasındadır. Ayrıca mikroskobik kolit ve fonksiyonel bağırsak bozuklukları da kronik ishale yol açar.
Kronik ishalin belirtileri nelerdir?
Dışkılama sıklığı artar; dışkı gevşek veya suludur. Ayrıca acil dışkılama ihtiyacı, karın ağrısı, kramp, şişkinlik ve gaz ortaya çıkma olasılığı vardır. Gece uykudan uyandıran ishal veya kanlı dışkı özellikle önemlidir. Bunun yanında kilo kaybı veya kansızlık da nedenin araştırılmasını gerektirir.
Kronik ishal neden olur?
- Çölyak hastalığı ve diğer emilim bozuklukları
- Crohn hastalığı ve ülseratif kolit
- Mikroskobik kolit
- Bazı kronik veya uzamış enfeksiyonlar
- Safra asidi ilişkili ishal
- Pankreas ekzokrin yetersizliği gibi maldigesyon nedenleri
- Laktoz gibi bazı karbonhidratların malabsorpsiyonu
- İlaçlar ve bazı takviyeler
- IBS-D ve fonksiyonel ishal
Hekim IBS ile diğer ishal nedenlerini nasıl ayırır?
İrritabl bağırsak sendromu (IBS), kronik ishal ve karın ağrısının olası nedenlerindendir. Ancak hekim IBS tanısından önce organik hastalık olasılığını değerlendirir. Bu değerlendirmede yaşı, belirtileri ve alarm bulgularını dikkate alır. Kanama, demir eksikliği, açıklanamayan kilo kaybı veya belirgin inflamasyon IBS için tipik değildir.
Kronik ishalde hangi testler kullanılır?
Her hasta aynı test panelini gerektirmez. Öncelikle hekim tam kan sayımını, elektrolitleri, inflamasyon göstergelerini ve çölyak serolojisini değerlendirir. Ayrıca klinik duruma göre dışkı testlerini kullanır. Enfeksiyon, inflamasyon, malabsorpsiyon veya pankreas hastalığı şüphesinde testleri genişletir.
Dışkı testleri ne zaman gerekir?
Yakın zamanda seyahat, antibiyotik kullanımı veya bağışıklık baskılanması mikrobiyolojik dışkı incelemelerini gündeme getirir. Ayrıca enfeksiyon şüphesi veya belirli klinik özellikler de bu incelemeleri gerektirebilir. Fekal kalprotektin gibi testler uygun hastalarda bağırsak inflamasyonunu değerlendirmeye yardımcıdır. Ancak geniş kapsamlı “mikrobiyota analizleri” standart kronik ishal tanı testi değildir.
Kronik ishalde kolonoskopi gerekir mi?
Her kronik ishal hastası otomatik olarak kolonoskopi gerektirmez. Ancak alarm bulguları, yaş veya tarama gereksinimi kararı etkiler. Ayrıca inflamatuvar bağırsak hastalığı ya da mikroskobik kolit şüphesinde hekim kolonoskopiyi değerlendirir. Mikroskobik kolitte kolon bazen normal görünür. Bu nedenle hekim tanı için uygun bölgelerden biyopsi alır.
Endoskopi ne zaman gerekir?
Çölyak hastalığı şüphesinde hekim endoskopi ve duodenum biyopsilerini değerlendirir. Ayrıca üst gastrointestinal sisteme ait başka hastalık şüphesi de bu incelemeleri gerektirebilir. Dolayısıyla tetkik seçimi klinik şüpheye bağlıdır.
Kronik ishal tedavisinde hangi seçenekler vardır?
Tedavi nedene yöneliktir. Örneğin çölyak hastalığında glutensiz diyet, inflamatuvar bağırsak hastalıklarında hastalığa özgü tedaviler seçenek oluşturur. Enfeksiyonda uygun antimikrobiyal yaklaşım, safra asidi ilişkili ishalde ise buna yönelik tedaviler gündeme gelir. Ayrıca semptom giderici ilaçlar bazı hastalarda yarar sağlar. Ancak neden araştırılmadan uzun süre kontrolsüz kullanım uygun değildir.
Hangi alarm bulguları önemlidir?
- Dışkıda kan veya siyah dışkı
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Demir eksikliği veya anemi
- Gece uykudan uyandıran ishal
- Ateş
- Belirgin sıvı kaybı
- Yeni başlayan ve giderek kötüleşen yakınmalar
Ankara'da kronik ishal değerlendirmesi
Doç. Dr. Muharrem Taşkoparan, Ankara’daki gastroenteroloji muayenehanesinde kronik ishali değerlendirir. Öncelikle süresini, dışkının özelliklerini, ilaçları ve beslenmeyi ele alır. Ayrıca önceki tetkikleri ve alarm bulgularını inceler. Ardından yalnızca klinik gerekliliğe göre kan ve dışkı testleri, endoskopi veya kolonoskopi planlar.
