Siroz Hastalığının Sebepleri ve Tedavisi
Siroz nedir? Kısa cevap
Siroz, uzun süreli karaciğer hasarı sonucu gelişen ileri evre kronik karaciğer hastalığıdır. Karaciğerde yaygın fibrozis ve yapısal kalıcı değişiklikler oluşur. Ancak erken dönemde bazı hastalar belirti yaşamaz. İlerleyen hastalık, portal hipertansiyon ve karaciğer fonksiyon bozukluğu nedeniyle komplikasyon riski taşır.
Sirozun en sık nedenleri nelerdir?
- Metabolik disfonksiyonla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD/MASH)
- Uzun süreli yüksek miktarda alkol kullanımı
- Kronik hepatit B
- Tedavi edilmemiş kronik hepatit C
- Otoimmün hepatit
- Primer biliyer kolanjit ve primer sklerozan kolanjit gibi kolestatik hastalıklar
- Wilson hastalığı, hemokromatozis ve diğer bazı kalıtsal/metabolik hastalıklar
Ayrıca bazı hastalarda birden fazla neden aynı anda vardır.
Siroz belirtileri nelerdir?
Kompanse siroz bazen uzun süre belirti vermez. Ancak ileri hastalıkta halsizlik, kas kaybı ve iştahsızlık ortaya çıkar. Ayrıca sarılık, bacaklarda ödem veya karında sıvı birikmesi (asit) olası belirtilerdir. Kolay kanama, kaşıntı veya bilinç değişikliği de ileri hastalığa eşlik edebilir.
Siroz tanısı nasıl konur?
Hekim öncelikle öyküyü, muayeneyi, karaciğer testlerini ve kan sayımını değerlendirir. Ayrıca pıhtılaşmayı ve böbrek fonksiyonlarını inceler. Ultrason ve elastografi, fibrozis ve portal hipertansiyon hakkında bilgi sağlar. Bazı hastalar BT/MR veya karaciğer biyopsisi gerektirir. Bunun yanında hekim altta yatan nedeni araştırır.
Kompanse ve dekompanse siroz arasındaki fark nedir?
Kompanse sirozda karaciğer ileri derecede fibrotiktir. Buna rağmen asit, varis kanaması veya hepatik ensefalopati gibi belirgin komplikasyonlar henüz gelişmemiştir. Bu komplikasyonlardan birinin ortaya çıkması ise dekompansasyonu düşündürür. Dolayısıyla hastanın takip ve tedavi planı önemli ölçüde değişir.
Siroz tedavisinin amacı nedir?
Siroz tedavisi, altta yatan nedeni kontrol etmeyi ve komplikasyonları önlemeyi veya tedavi etmeyi amaçlar. Örneğin hekim hepatit B’yi baskılar veya hepatit C’yi tedavi eder. Ayrıca alkolü bırakmak ve metabolik riskleri yönetmek hastalığın ilerlemesini azaltma potansiyeli taşır. Nedenin etkili tedavisi bazı hastalarda fibrozisin gerilemesini sağlar. Bu nedenle “siroz hiçbir zaman gerilemez” şeklindeki mutlak ifade doğru değildir.
Sirozda takip hangi komplikasyonları kapsar?
- Özofagus ve mide varisleri ile gastrointestinal kanama
- Karında sıvı birikmesi (asit) ve enfeksiyon
- Hepatik ensefalopati
- Böbrek fonksiyon bozukluğu
- Hepatoselüler karsinom
Hekim takip programını hastalığın evresine göre düzenler. Ayrıca karaciğer kanseri sürveyansını ve portal hipertansiyon/varis değerlendirmesini planlar. Bu plan, güncel kılavuzları ve bireysel riski esas alır.
Sirozda endoskopi gerekir mi?
Bazı siroz hastaları portal hipertansiyon ve özofagus-mide varislerini değerlendirmek için endoskopi gerektirir. Hekim öncelikle trombosit sayısını ve elastografi bulgularını inceler. Ayrıca hastalığın evresini ve güncel riski dikkate alarak endoskopi gereksinimini belirler.
Karaciğer nakli ne zaman gündeme gelir?
Dekompanse siroz veya tekrarlayan ciddi komplikasyonlar, nakil değerlendirmesini gündeme getirir. Ayrıca belirgin karaciğer fonksiyon kaybı ve seçilmiş karaciğer kanseri olguları da bu değerlendirmeyi gerektirebilir. Hekim nakil zamanlamasını hastanın klinik durumuyla ve prognostik skorlarıyla birlikte belirler.
Siroz hastasında hangi belirtiler acildir?
Kanlı kusma, siyah dışkı veya yeni bilinç değişikliği acil değerlendirme açısından önemlidir. Ayrıca ateşle birlikte karın ağrısı, belirgin nefes darlığı veya hızla artan karın şişliği önem taşır. İdrar miktarında belirgin azalma da acil değerlendirme gerektiren olası bir bulgudur.
Ankara'da siroz değerlendirmesi ve takibi
Doç. Dr. Muharrem Taşkoparan, Ankara’daki gastroenteroloji muayenehanesinde kronik karaciğer hastalığını ve sirozu değerlendirir. Öncelikle altta yatan nedeni ve fibrozis derecesini ele alır. Ayrıca portal hipertansiyonu ve komplikasyonları araştırır. Ardından hastalığın evresine ve bireysel risklere göre takip planını düzenler.
