Sarılık nedir? Kısa cevap
Sarılıkta kandaki bilirubin yükselir; ciltte ve özellikle göz aklarında sararma oluşur. Ancak sarılık tek başına bir hastalık değildir. Kırmızı kan hücrelerinin yıkımı, karaciğer hastalıkları veya safra yolu tıkanıklığı gibi farklı nedenleri düşündürür.
Sarılık belirtileri nelerdir?
- Göz aklarında ve ciltte sararma
- Koyu renkli idrar
- Bazı safra yolu tıkanıklıklarında açık renkli dışkı
- Kaşıntı
- Nedene göre karın ağrısı, ateş, bulantı veya halsizlik
Yetişkinlerde sarılık neden olur?
Sarılıkta bilirubin üretimi artmış veya karaciğerin bilirubin işlemesi bozulmuş olabilir. Ayrıca safra akışındaki engeller de olası nedenler arasındadır. Hemoliz, viral hepatit, alkol veya ilaç ilişkili karaciğer hasarı ve siroz önemlidir. Bunun yanında safra yolu taşı, darlık veya pankreas-safra yolu bölgesindeki bazı tümörler de sarılık yapar.
Hekim sarılığın nedenini nasıl araştırır?
İlk değerlendirmede total ve direkt bilirubin ile karaciğer testleri önemlidir. Ardından hekim, sonuçlara ve klinik tabloya göre hemoliz, viral hepatit veya başka kan testleri ister. Ultrasonografi çoğu zaman safra yolları için ilk görüntüleme yöntemlerindendir. Ayrıca gerekli durumlarda BT, MR/MRCP veya endoskopik yöntemleri değerlendirir.
Sarılık tedavisinde hangi seçenekler vardır?
Sarılığın tek bir tedavisi yoktur. Çünkü tedavi bilirubin yüksekliğinin nedenine yöneliktir. Viral hepatit, ilaç ilişkili hasar, hemoliz ve safra yolu tıkanıklığı farklı tedaviler gerektirir. Ayrıca uygun hastalarda safra kanalı taşı veya tıkanıklığı için endoskopik girişim gerekebilir.
Sarılık ne zaman acildir?
Sarılığa ateş ve sağ üst karın ağrısı eşlik ediyorsa safra yolu enfeksiyonu gibi acil durumları düşünmek gerekir. Ayrıca bilinç değişikliği, belirgin kanama, şiddetli ağrı veya tekrarlayan kusma da önemlidir. Genel durumun hızlı bozulması da acil değerlendirme gerektirir.
Sarılıktan korunmak mümkün mü?
Sarılığın bütün nedenlerini önlemek mümkün değildir. Ancak uygun kişilerde hepatit A ve B aşıları bazı riskleri azaltır. Ayrıca güvenli enjeksiyon ve kanla temas önlemlerine uyun. Aşırı alkolden, gereksiz ilaç ve bitkisel ürün kullanımından kaçının. Bu önlemler bazı karaciğer hastalıklarının riskini azaltmaya yardımcı olur.
Ankara'da sarılık değerlendirmesi
Doç. Dr. Muharrem Taşkoparan, yetişkin sarılığında bilirubin ve karaciğer testlerini inceler. Ayrıca önceki görüntülemeleri, ilaçları ve eşlik eden belirtileri birlikte değerlendirir. Amaç, sarılığın karaciğer, safra yolları, pankreas veya başka bir nedenini belirlemektir. Ardından uygun ileri inceleme ve tedavi planını hazırlar.
