Çölyak hastalığı nedir? Kısa cevap
Çölyak hastalığı, genetik yatkınlığı olan kişilerde glutenin bağışıklık sistemini tetiklediği kronik otoimmün bir hastalıktır. Bu tepki, ince bağırsakta hasara yol açma potansiyeli taşır. Gluten, buğday, arpa ve çavdardaki proteinlerin genel adıdır.
Çölyak belirtileri nelerdir?
Çölyak yalnızca bağırsak yakınmalarıyla ortaya çıkmaz. Ayrıca bazı hastalarda belirtiler çok hafiftir.
- Uzun süren ishal veya kabızlık
- Karında şişkinlik, gaz ve karın ağrısı
- Kilo kaybı veya çocuklarda büyüme-gelişme sorunları
- Demir eksikliği anemisi
- Yorgunluk
- Kemik mineral kaybı veya bazı vitamin-mineral eksiklikleri
- Dermatitis herpetiformis olarak adlandırılan karakteristik cilt döküntüsü
Çölyak ile gluten hassasiyeti aynı şey midir?
Hayır. Çölyak otoimmün bir hastalıktır. Buna karşılık buğday alerjisi ve çölyak dışı gluten/buğday hassasiyeti farklı durumlardır. Ancak tanıdan önce glutensiz diyete başlamanız testlerin doğruluğunu azaltma riski taşır.
Hekim çölyak hastalığını nasıl teşhis eder?
Hekim çoğunlukla çölyak için özgül kan testleriyle başlar. Ayrıca toplam IgA gibi ek ölçümler de gerekebilir. Erişkinlerde güçlü çölyak şüphesinde çoğu zaman endoskopi planlar. İşlem sırasında duodenumdan biyopsi alarak tanıyı doğrulamayı amaçlar.
Önemli: Tanı süreci bitmeden kendi kendinize glutensiz diyete başlamayın. Çünkü gluteni önceden kesmeniz kan testlerini ve biyopsi bulgularını etkileme riski taşır.
Hekim kimlerde çölyak hastalığını araştırır?
Uzun süren, nedeni belli olmayan bağırsak yakınmaları veya tekrarlayan demir eksikliği çölyak şüphesini düşündürür. Ayrıca nedeni belli olmayan kilo kaybı veya besin emilim bozukluğu bulguları da önemlidir. Hekim bu durumlarda klinik değerlendirmeye göre çölyak araştırır. Birinci derece akrabasında çölyak olanlar ve bazı ilişkili otoimmün hastalıkları olan kişiler daha yüksek risk taşır.
Çölyak hastalığının tedavisi nedir?
Kesin çölyak tanısında temel tedavi yaşam boyu sıkı glutensiz diyettir. Bu nedenle buğday, arpa ve çavdarı diyetten çıkarın. Ayrıca çapraz bulaşma riskini de dikkate alın. Beslenme yetersizliği varsa hekim demir, folat, B12, D vitamini veya diğer eksiklikleri değerlendirir.
Tedavi sonrası takip neden önemlidir?
Yakınmalarınızın düzelmesi, ince bağırsağın tamamen iyileştiğini tek başına göstermez. Bu nedenle hekim, belirtileri, diyete uyumu, çölyak serolojisini ve beslenme eksikliklerini takip eder. Ayrıca uygun hastalarda ek inceleme veya tekrar endoskopi gerekebilir.
Ankara'da çölyak değerlendirmesi
Doç. Dr. Muharrem Taşkoparan, Ankara’daki muayenehanesinde çölyak şüphesini değerlendirir. Öncelikle belirtilerinizi, önceki kan testlerinizi ve beslenme öykünüzü birlikte inceler. Ardından gerekli hastalarda endoskopi ve uygun sayıda duodenum biyopsisiyle tanı sürecini planlar.
